Theorieles 2: Koken met emotie

Tijdens het koken doe je van alles om het lekker te maken. Je gebruikt aromatische groenten, balanceert de basissmaken, voegt pit en umami toe, wat frisse tonen op het einde…en toch zal iedereen het op zijn eigen manier beleven. Smaakbeleving is subjectief. Ook al registreren je zintuigen het allemaal hetzelfde – de boordeling of je het lekker vindt, of juist niet, wordt door de hersenen gedaan.

Mooie herinneringen
Een beoordeling die aan meer gekoppeld is dan alleen maar ‘lekker’ of ‘niet lekker’. Ook de emotie die op dat moment voelt wordt opgeslagen. Hoe vaker die ene smaak en die ene emotie samen voorkomen, hoe sterker de verbinding tussen de twee in de hersenen wordt.

Pasta Bolognese

Bijvoorbeeld: De zorgeloze logeerpartijtjes vroeger bij opa & oma. Rummikuben aan de keukentafel, en daarna een bord Spaghetti Bolognese op schoot voor de televisie. Wat een feest! Eet je als volwassenen weer Spaghetti Bolognese, dan komt dat fijne gevoel naar boven – en vind je het om die reden nóg lekkerder.

Andersom werkt het natuurlijk ook. Al die keren dat je moeder bruine bonen maakte, en je vader daar chagrijnig van werd, maakt dat bruine bonen waarschijnlijk ook niet jouw favoriet is geworden.

Als klein meisje gingen we vaak fietsen met het gezin. Helemaal speciaal was het wanneer we een ‘meloen-stop’ deden. Picknickkleed in het gras en met z’n allen een meloen opeten. Klinkt niet heel bijzonder he? Ik vond het gewéldig – en ben daarom nog steeds gek van meloen

Meloen

Koriander smaakt niet naar zeep
Je gebruikt al je zintuigen om wat je eet te beoordelen. Maar onze hersenen zijn efficiënt. Om niet steeds helemaal bij nul te beginnen bij die beoordeling, gebruiken je hersenen eerdere ervaringen om snel een conclusie te kunnen trekken. Een shortcut die meestal goed werkt. Soms trekken je hersenen echter de verkeerde conclusie.

Een leuk voorbeeld is verse koriander. Wij Nederlanders zijn er niet mee opgegroeid. De eerste keer dat je als volwassene verse koriander eet lijkt het sterk naar zeep (vies!) te smaken. Dit komt omdat een aantal aroma’s in verse koriander overeenkomen met de geur van zeep. Je hersenen pikken die paar aroma’s op – stoppen met verder registreren van andere aroma’s – gaan terug naar de jeugdherinneringen dat jij in bad zat en zeep at, en trekken overhaast de conclusie dat je zeep in je mond hebt. Zeep is niet goed voor je – dus is ook verse koriander vies. De verbinding is gelegd. Zonde, want koriander heeft veel meer aroma’s dan die zeep-aroma’s!

Koriander

Je hoeft je hier overigens niet bij neer te leggen. Je kunt je hersenen leren dat die shortcut niet klopt. Hoe vaker je verse koriander eet, hoe vaker je daarmee je hersenen laat zien dat het eigenlijk niet schadelijk is…op een gegeven moment zal de verbinding met de zeep-ervaring minder sterk worden, en een nieuwe verbinding met de plezierige ervaringen sterker blijken.

Op het moment dat dat gebeurt, detecteren je hersenen opeens wel die andere aroma’s…ze geven je nu pas de kans de koriander te proeven zoals ze echt is; een lekker kruid dat veel rijker van smaak is dan zeep!

Lust je iets niet? Dat kan hoor, dat je echt niet lust. Om jezelf vooral niet te veel te beperken, raad ik je aan het 9 keer te proeven. Na 9 keer proeven is de kans groot dat je het wel lust namelijk. Het smaak dat écht anders dan toen je het niet lustte. Zo ben ik verse koriander, blauwe kaas, rode wijn en espresso heerlijk gaan vinden. Door steeds weer een beetje te proeven, ook al vond ik er de eerste keren niet zo veel aan.

Blauwekaas

Geniet samen van lekker eten
Wij zijn sociale dieren. Dat helpt bij het overleven. Na zorgvuldig proeven trek jij de conclusie dat dat ene besje goed voor je zal zijn. Je vind het een lekker besje. Anderen om je heen trekken een andere conclusie. Zij vinden het een vies en gevaarlijk besje. Je vergroot je overlevingskansen door op die collectieve conclusie te vertrouwen. Eigenwijs dooreten is niet slim. Je hersenen trekken – door de reactie van anderen – ook maar de conclusie dat het een gevaarlijk en dus vies besje is.

Zo werkt het nog steeds wanneer je samen met anderen eet. Op het moment dat er aan tafel geroepen wordt dat het niet zo lekker is – verpest dat niet alleen de sfeer, maar ook jouw persoonlijke smaakbeleving. Hoe hard je ze ook probeert te negeren, jou smaakt het niet écht lekker meer.

Als kind kijk je naar je ouders. Zo vergroot je je overlevingskansen; als moeder het eet, zal het voor mij ook wel veilig zijn. Dus ja, het is écht belangrijk het goede voorbeeld te geven.

‘Comfort food’ uitgelegd
Je bent vast bekend met de Engelse term ‚comfort food’. Comfort food is eten waar je zin in hebt als je je niet zo lekker voelt. Dit komt omdat we geprogrammeerd zijn om enerzijds steeds nieuw eten te zoeken – anders verhonger je -, en anderzijds het vertrouwde te eten – minder risico op vergiftiging -. Dit noemen ze het omnifoor-paradox. Een interne strijd tussen nieuwe smaken willen ontdekken en tegelijkertijd willen vermijden.

Juist wanneer je moe bent, of je niet zo lekker voelt, wint die tegenzin het wat meer. Je geniet dan extra van smaken die je al heel lang kent.

Broodje_pindakaashagelslag

Koken met emotie
Gebruik de wetenschap dat je emoties een rol spelen in ieders smaakbeleving door:
>> Geregeld een klein beetje van iets te proeven dat je niet lekker vindt, wellicht dat je het toch een keer gaat waarderen.
>> Maak het met kinderen gezellig aan tafel, om zo positieve emoties te creëren rond hetgeen er gegeten wordt. Meestal gebeurd dit rond taart, ijs, patat en pannenkoeken…probeer juist een feest te maken van frambozen plukken, het korte aspergeseizoen of het eerste stoofpotje van het jaar!
>> Wanneer je partner een zware dag op kantoor heeft gehad, zet je geen gewaagd nieuw gerecht op tafel – maar juist iets waar hij/zij al jaren dol op is.
>> Op dagen dat je je grieperig voelt, maak je iets waar je fijne jeugdherinneringen aan hebt.
>> En bovenal; houd je mond als het eten je niet smaakt – uit beleefdheid, maar ook om de smaakbeleving van andere niet negatief te beïnvloeden!